Empire Burlesque

Voor het muziekblog Classic Rock Mag schreef ik een bijdrage over Empire Burlesque. Dit Dylan-album viert vandaag zijn dertigste verjaardag. Je kunt veel zeggen over de productie van Arthur Baker – en die kritiek vind ik ook terecht. De synthesizers maken de liedjes een stuk minder goed dan ze in eerste instantie waren.

Okee, ik bewijs mijn stelling. Luister eens naar Dark Eyes, Dylan op zijn smalst met enkel zijn gitaar, mondharmonica en stem. Geen synthesizers, groots klinkende drums en blazers. Had Dylan meer van dat soort uitvoeringen gespeeld voor Empire Burlesque...

Van dit liedje bestaat een mooie uitvoering uit 1995, van Dylan met Patti Smith.

Of neem I'll Remember You. Op het disco-album sneeuwt dit wonderschone liefdesliedje onder het geweld van Arthur Baker, maar in de film Masked & Anonymous (2003) komt het nummer volledig tot zijn recht. Misschien vanwege Dylans kapot klinkende stem en de folk-bezetting.

Empire Burlesque dus dertig jaar jong.

Sint Augustinus

De heilige Augustinus geldt als de kerkvader van zowel de katholieken als de gereformeerden. Hij werd geboren op 13 november 354 – en stierf in Hippo, 28 augustus 430. In die laatste plaats was Augustinus bisschop. Ondanks zijn christelijke opvoeding, die hij vooral van zijn moeder Monica genoot, keerde hij zich af van de kerk. Dertien jaar lang woonde Augustinus ongehuwd samen met een vrouw, waarbij hij zelfs een zoon kreeg, Adeodatus ("gegeven door God").

In Milaan bekeerde Augustinus zich. Een letterlijke omkering, terug naar het geloof dat hij van zijn ouders had meegekregen. De bekering volgde na een preek van bisschop Ambrosius. In een geloofscrisis sprak hij tot God, terwijl hij onder een vijgenboom lag. Terwijl hij zo aan het bidden was, hoorde hij een kinderstem zeggen: “Tolle, lege! Tolle lege!” (Neem en lees). Het was een Goddelijk bevel om de Bijbel te lezen; het eerste dat Augustinus las, waar zijn ogen op vielen, was een tekst uit Romeinen 13: 'Niet in brasserij en dronkenschap, niet in slaapkamers en oneerbaarheden, niet in twist en na-ijver, maar trekt de Heer Jezus Christus aan en vertroetelt niet het vlees in begeerlijkheid.'

Aldus geschiedde. Augustinus trok Jezus aan en werd een begenadigd theoloog en bisschop in het Noord-Afrikaanse Hippo. Nog steeds wordt zijn werk gelezen, voornamelijk zijn Belijdenissen. Hierin is de kerkvader open over zijn eigen leven. Het is niet verwonderlijk dat zijn sterfdatum, 28 augustus, zijn Rooms-Katholieke feestdag is. Ook is Augustinus beschermheilige van onder andere brouwers, drukkers, theologen en een aantal steden en bisdommen.

Het is deze Augustinus over wie Bob Dylan in 1967 (of misschien eerder) droomt. Het is de periode dat Dylan revalideert van een mysterieus motorongeluk. Het enige dat we van dit ongeluk weten, is dat het heeft plaatsgevonden en wel op 29 juli 1966. In zijn autobiografie Chronicles, Vol. 1 is Dylan zelf er weinig openhartig over: “I had been in a motorcycle accident and I'd been hurt, but I recoverd. Truth was that I wanted to get out of the rat race. Having childeren changed my life and segregated me from just about everybody and everything that was going on. Outside of my family, nothing held any real interes for me and I was seeing everything through different glasses.”

Een lange periode als huisvader breekt aan. Dylan komt nauwelijks meer buiten, maar leeft met zijn vrouw Sara en kinderen in huis. Het is ook de tijd dat hij veel uit de Bijbel leest, het Boek ligt op een lessenaar waar hij regelmatig even naar toe loopt. De Bijbel, waarvan hij het eerste gedeelte al behoorlijk kent. Dylan heeft in Hibbing, Minnesota, zijn bar mitzwa beleefd. De taal en de boodschap zoals Dylan die leest in zijn King James Version van de Bijbel zijn hoorbaar op het nieuwe album, John Wesley Harding.

John Wesley Harding. Een verwijzing naar een outlaw uit vroeger dagen, een soort Robin Hood. Dylan maakt een tikfoutje, want die outlaw heet John Wesley Hardin, zonder een 'g' op het eind. Maar een kniesoor die daar over struikelt, nietwaar? Religieuze tongen beweren ook nog dat met de initialen van dit album een verwijzing kan worden gemaakt naar de God uit Dylans jeugd: JHWH, Jahweh, Ik-ben.

I Dreamed I Saw St. Augustine is één van die nummers op dit nieuwe album. Een droom, weliswaar. Maar zeggen dromen ook niet iets over ons leven? Volgens de officiële tekst van dit lied sluit 'St. Augustine' af met deze twee zinnen: “I put my fingers against the glass and bowed my head and I cried.”

Ook het indrukwekkende boek 'Lyrics', onder redactie van Christopher Ricks, zegt dat deze woorden de afsluiter zijn van dit mooie lied. Ricks en consorten hebben alle Dylan-teksten op papier gezet zoals Dylan ze zingt op officiële uitgaven. En dus niet de teksten zoals ze ooit geschreven zijn. Dat levert leuke nuances op. Maar bij 'St. Augustine' is geen tekstuele verandering doorgevoerd.

En dat is opmerkelijk. Want volgens mij zijn de laatste woord van dit lied niet 'bowed my head and I cried', maar: 'bowed my head and pray'. Ik buig mijn hoofd en bid. Er is geen mooier einde dan je hoofd te buigen en te bidden. Geen mooier einde voor een lied dan het woord 'bid'.

Arlo Guthrie

Op het album Washington County van Arlo Guthrie staat, naast materiaal van hemzelf en een liedje van zijn vader Woody, ook Percy's Song, een lied van Bob Dylan. Een mooie uitvoering van Percy's Song door Arlo. Maar tegenover de originele versie van Dylan, legt Arlo het toch af. Dylan's versie is indringender, omdat Dylan de volledige tekst zingt en zichzelf slechts begeleidt op gitaar.

Zou Arlo Guthrie ook een redelijk succesvolle carrière in de muziek hebben gehad, als zijn vader iemand anders was dan Woody Guthrie? Hadden we ooit van The Wallflowers gehoord, als Jakob Dylan niet de zoon was van Bob Dylan? Of als Bob zijn achternaam niet officieel had gewijzigd in Dylan, waardoor zijn zoon Jakob Zimmerman had geheten? Hadden we ooit van de muzikant Sean Lennon gehoord als zijn vader niet een bekende Beatle was geweest?

Vragen waar we nooit een antwoord op krijgen. Want wat niet is gebeurd, is niet gebeurd. We weten niet wat we niet weten. Misschien hoeven we het daarom ook niet te weten, want anders wisten we het wel.

Zoiets.

Het religieuze ding

Here's the thing with me and the religious thing. This is the flat-out truth: I find the religiosity and philosophy in the music. I don't find it anywhere else. Songs like 'Let Me Rest on a Peaceful Mountain' or 'I Saw the Light'—that's my religion. I don't adhere to rabbis, preachers, evangelists, all of that. I've learned more from the songs than I've learned from any of this kind of entity. The songs are my lexicon. I believe the songs.

Bron: Gates, David (October 6, 1997). "Dylan Revisited”

William Blake

Op de elpee Hoe Sterk Is De Eenzame Fietser van Boudewijn de Groot staat het liedje De Kleine Schoorsteenveger. Het zou een niemendalletje zijn gebleven (nog geen anderhalve minuut lang), als ik niet de naam van William Blake zag staan. 'Schoorsteenveger' is namelijk een vertaling van The Chimnysweeper van Blake, vertaald door Ruud Engelander.

Blake is ook de dichter van Auguries Of Innocence, waar de volgende zinnen in voorkomen:

To see a World in a Grain of Sand

And a Heaven in a Wild Flower

Hold Infinity in the palm of your hand

And Eternity in an hour

Volgens Ernst Jansz, die twaalf teksten van Bob Dylan in het Nederlands heeft vertaald, zouden deze regels de inspiratie kunnen zijn van Dylan's Every Grain Of Sand. Zou kunnen, maar Jansz zegt er volledigheidshalve bij dat het waarschijnlijker is dat psalm 139 de aanleiding is voor deze semi-gospel van Dylan:

Hoe rijk zijn uw gedachten, God,

hoe eindeloos in aantal,

ontelbaar veel, meer dan er zandkorrels zijn.

Ontwaak ik, dan nog ben ik bij u.

Dylan schreef Every Grain Of Sand in 1981, bijna twee decennia nadat hij The Times They Are a-Changin' schreef. Dat liedje is door Lennart Nijgh vertaald als Er Komen Andere Tijden, uitgevoerd door dezelfde Boudewijn de Groot.

Zo zijn we weer terug bij het begin. Sommige cirkels zijn klein.

Dylan in de Volksuniversiteit

Gisteravond hield Kees de Graaf een lezing over Bob Dylan. Uitgangspunt was het interview dat Dylan gaf voor 60 Minutes, inmiddels een decennium geleden. In dit vraaggesprek zegt Dylan dat hij een 'bargain', een overeenkomst heeft gesloten. Onderdeel van deze overeenkomst is dat Dylan muziek blijft maken tot hij erbij neervalt. De tegenpartij in dit verhaal is de 'Chief Commander', aldus de zanger, 'the Chief Commander. On this earth and in the world we can’t see.'

Het heeft te maken met 'destiny', het lot. Dat lot bracht De Graaf vooral naar voren in de eerste drie songs die hij besprak, All Along The Watchtower, Who Killed Davey Moore? en With God On Our Side.

All Along The Watchtower is een heel Bijbels lied, betoogt De Graaf. Het beeld van de wachttoren haalt Dylan uit een profetie van Jesaja: Want dit heeft de Heer mij gezegd: ‘Zet een wachtpost uit, laat hem melden wat hij ziet. Ziet hij strijdwagens, met paarden bespannen, een karavaan met ezels en kamelen, laat hij dan toezien, nauwlettend toezien.’ De wachter zegt: ‘Heel de dag sta ik op wacht, Heer, elke nacht blijf ik op mijn post.’ Daar komen soldaten op strijdwagens, wagens, met paarden bespannen. Dan roept hij: ‘Gevallen, gevallen is Babel!

Al zijn godenbeelden liggen verbrijzeld!’ (Jesaja 21: 6-9, de Bijbeltekst is ontleend aan De Nieuwe Bijbelvertaling, © Nederlands Bijbelgenootschap 2004).

Het is de profetie over de val van Babel. In 'Watchtower' neemt Dylan de taak van wachter op zich, hij staat op de wachttoren om het einde aan te kondigen. Dat einde zou ook een gesprek kunnen zijn tussen de twee misdadigers die samen met Jezus werden gekruisigd. De ene misdadiger, de joker uit het lied, is de 'slechte' misdadiger, hij kijkt naar wat hij allemaal moet achterlaten, al het mooie wat hij heeft opgebouwd. “There’s too much confusion,” wijst bijvoorbeeld op de Babylonische spraakverwarring. De andere misdadiger, de thief, is degene die zich ter elfder ure bekeerd. Wij zijn aan ons einde, het leven is voor ons geen grap meer, er is geen reden om ons op te winden.

Het principe van het lot komt ook voor in Who Killed Davey Moore?, over een bokswedstrijd waarbij de jonge bokser het gevecht niet overleefd. In dit lied komen menselijke reflexen aan bod, Dylan stelt aan de kaak dat iedereen de verantwoordelijkheid afschuift op een ander. “No, you can't blame me at all,” om uiteindelijk Gods wil op te voeren.

En dan nog With God On Our Side. Hoe zit het precies met God aan je zij? Als Hij aan je zij staat, kun je dan wel oorlog voeren? De conclusie die De Graaf trekt in het laatste couplet van dit lied, is dat als God aan je zij staat dat je je dan vredelievend moet opstellen.

Het laatste lied dat De Graaf besprak tijdens zijn lezing (de tijd ontbrak voor meer analyses) was Roll On, John. Volgens De Graaf is dit een zogenaamde 'rabbit hole': je begint ergens aan, maar het uiteinde is iets heel anders dan je had gedacht. In Roll On, John begint de lezer aan een verhaal over John Lennon, met alle Beatles-verwijzingen. Maar toch, het is geen lofgedicht op een sterfelijk persoon.

In Roll On, John gaat het over de apostel Johannes, de apostel van het licht. Het refrein refereert ook aan dit licht (Shine your light, eveneens een refrein uit Precious Angel). De apostel werd verbannen naar Patmos, waar hij in een steengroeve moest werken. Als 'zoon des donders' was dat voor Johannes, ook op oudere leeftijd, uiteraard vervelend maar het was te doen. “Quarrymen” is de pre-Beatles-naam, maar ook de titel voor arbeiders of slaven in een steengroeve.

Enfin, er valt nog veel meer over deze teksten te zeggen. Dat doe ik hier niet, daarvoor verwijs ik naar De Graaf's eigen website. Laat ik afsluiten met het zeggen dat ik me prima vermaakt heb, op de avond in de Volksuniversiteit van Amersfoort.

Dylan-poëzie

Dinsdagavond geeft Kees de Graaf een cursus over Bob Dylan. Dit eenmalige hoorcollege heeft als titel: “De poëzie van de singer-songwriter Bob Dylan”. Een college in de Volksuniversiteit Amersfoort, met maximaal 16 deelnemers, tijdsduur is twee uur. Overzichtelijk dus. Of de deelnemers ook een heus certificaat zullen ontvangen, als bewijs van hun deelname, is de vraag. Dat is ook niet van belang, het gaat immers om de inhoud.

De inhoud. De ondertitel van de cursus is ambitieus, misschien zelfs een tikkeltje hoogdravend: Leer de indringende poëzie en muziek kennen van de grootste tekstschrijver en musicus aller tijden: Bob Dylan. De grootste tekstschrijver en musicus aller tijden. Dat zijn grote woorden. Ik vermoed dat De Graaf in dit geval de combinatie bedoelt van tekstschrijver en musicus. Dat lijkt me logischer dan de twee disciplines afzonderlijk te beschouwen bij Dylan.

Want is Dylan een grotere (Engelstalige, dus 'wereldwijde') tekstschrijver dan bijvoorbeeld Shakespeare? Is Dylan als musicus groter dan Bach en Mozart? Dat is lastig te beoordelen, want wat vergelijk je precies? En daarbij, Bob Dylan is een zingende dichter, of een dichtende zanger.

Bob Dylan is als schrijver groots. Vergelijkbaar met Shakespeare, volgens kenners zelfs de grootste schrijver sínds Shakespeare – waarbij Shakespeare dus als een ijkfiguur wordt genomen. Maar is hij ook een groots musicus? Dylan gebruikt de muziek om zijn boodschap te 'verkondigen': soms zingt hij als crooner, dan weer als bluesman en soms klinkt het alsof hij een blanke neger is, een incarnatie van Robert Johnson. Echt goed is Dylan niet als muzikant, wel geniaal in zijn manier om de muziek aan te passen. Arrangementen die zich aanpassen aan Dylans grillen op het podium, bijvoorbeeld.

Enfin, zomaar wat gedachten over Dylan als grootse tekstschrijver en grootse musicus. Nogmaals, ik denk dat De Graaf het bedoelt als combinatie van tekstschrijver en musicus. Een tekstschrijver/musicus dus. Maar dat zullen we morgenavond horen. We, de 16 deelnemers in de Volksuniversiteit. Ik ben er bij, ik ben één van de zestien. Of er inderdaad zestien deelnemers in de collegezaal zullen zitten, dat weet ik niet – ik ben niet van de organisatie.

Morgenavond dus de lezing. Het hoorcollege. Het debat. We zullen zien wat het gaat worden, wat er gaat gebeuren. Ik ben erg benieuwd. Benieuwd naar de inhoud, de vormgeving, de aanwezigen. Maar zoals het vaak gaat in Dylan-land, moet je je laten verrassen.