But even the president of the United States

De Deense kunstenaar Jens Galschiøt heeft een bijzonder kunstwerk gemaakt. Het is een standbeeld van 2,6 meter hoog, bedekt met bladgoud, en is de afbeelding van de Amerikaanse president Donald Trump. De hoogte en het bladgoud zijn al opmerkelijk. Net zoals de locatie, want de gouden Trump staat bij het Europees Parlement.

Wat dit standbeeld het meest merkwaardig maakt, is dat de president in zijn nakie wordt afgebeeld. De kunstenaar heeft zich voor dit beeld laten inspireren door het sprookje De nieuwe kleren van de keizer. Dat verhaal gaat over een verwaande leider die denkt dat hij in de allermooiste kleding loopt, maar in werkelijkheid naakt is. Zijn onderdanen durven er uit angst voor de keizer niets over te zeggen.

Dat is een logische inspiratiebron. Galschiøt is namelijk Deens, het sprookje is van de Deense schrijver Hans Christian Andersen en Denemarken is lid van de Europese Unie. De Oranje Plaag heet het standbeeld van Galschiøt.

Hij had het standbeeld misschien ook It’s Alright, Ma (I’m Only Bleeding) kunnen noemen. In dit lied van Bob Dylan uit 1965 komt namelijk deze zin voor:

Goodness hides behind its gates

But even the president of the United States

Sometimes must have to stand naked

Zo is het maar net. En hoezo 'sometimes'? Laat die oranje plaag maar voortdurend met zijn nieuwe kleren rondlopen. Met Galschiøt durven wij Trump wél tegen te spreken.

Anne Carlson

Het is de tweede donderdag van oktober. Dat betekent traditiegetrouw dat bekend wordt gemaakt wie de Nobelprijs voor de Literatuur krijgt. Dit jaar is de prijs toegekend aan Anne Carlson. Zij is een van de opvolgers van Bob Dylan, die deze prijs tien jaar geleden kreeg toegewezen. Dat is dan ook zo ongeveer de enige overeenkomst tussen de twee.

Want Bob Dylan is geen Anne Carlson. Ze schelen tien jaar in leeftijd. Carlson is Canadese, Dylan een Amerikaan. Carlson is hoogleraar Griekse Literatuur, en heeft ook de nodige klassiekers vertaald. Zij kan ongetwijfeld van gedachten wisselen met Ilja Leonard Pfeijffer, vanwege hun gedeelde interesse.

Dylan is geen hoogleraar, zijn Grieks is behoorlijk roestig en op vertalingen heb ik Dylan nooit kunnen betrappen. Wel op zijn enorme liefde voor de Amerikaanse geschiedenis, bij voorkeur de Burgeroorlog, voor zijn behendigheid met het Amerikaans en op de folktraditie van het lenen van melodieën en lappen tekst.

Over ruim een week gaat Dylan weer op tournee. Het Europese continent is weer aan de beurt; maar optredens in Nederland staan niet in zijn agenda. Wel optredens in Antwerpen en de stad Luxemburg - voor als je voorstander bent van de Groot-Nederlandse gedachte, zijn die concerten alsnog in de Lage Landen. De Lights of Autumn Tour is voor fans dé gelegenheid om met deze Nobelprijs-'winnaar' in één zaal te zijn.

Voor de studenten van Carlson zal zoiets ook wel voelen. Een soort privilege, een eer om bij zo iemand in de buurt te zijn. Voor studenten zal dat minder uniek zijn bij een professor, dan voor wereldwijde fans van een immer rondreizende troubadour.

Misschien binnenkort maar eens naar de bibliotheek. Op zoek naar wat werk van deze jongste laureaat. In het artikel van NOS worden Eros, bitterzoet en Rood expliciet genoemd; hopelijk zijn die boeken nog te krijgen. Want zo'n prijs is natuurlijk ook de beste PR die (dat?) een schrijver kan krijgen voor het oeuvre. Een waardering van de bovenste plank.

En altijd een bron van discussie. De Literatuur en de Vrede zijn de twee categorieën waar de toekenning niet op 'harde feiten' is gebaseerd, zoals bij de andere disciplines (Natuurkunde, Scheikunde, Fysiologie of Geneeskunde, Literatuur, Vrede, Economie ). Deze twee groepen zijn eerder aanmoedigingen, of iets met smaak. Daarover valt natuurlijk niet te twisten, maar tegelijk zijn dit mooie onderwerpen om het juist wel over te hebben, om van gedachten over te wisselen.

Het zijn de verschillen tussen de alfa- en bèta-wetenschappen.

Zomaar wat gedachten rondom de Nobelprijs voor de Literatuur, die Anne Carlson in december mag ophalen in Stockholm.

Queeste

Voor mijn studie Docent Nederlands moet ik de nodige proza en poëzie lezen. Soms vallen deze twee samen, zoals in het boek De wereld is weer plat, ja van Guus Middag. In dit boek staan 20 Nederlandstalige gedichten, die elk van commentaar worden voorzien. Deze toelichtingen zijn doorwrochte essays, die deels ook al eerder zijn gepubliceerd.

Enfin.

Een van de gedichten in deze literaire bloemlezing is Queeste van Mieke van Zonneveld. In Middags essay kwam ik een uitleg tegen, waardoor ik aan Blowin' In The Wind moest denken. Uiteraard is Dylan's tekst niet door een vrouw uit de Lage Landen geïnspireerd.

Van Zonneveld dicht onder meer:

En ik die al veertien jaar woon in gezangen

mijn liefdesverklaringen schreef in de wind

vanwaar raak ik plots in de ban van dit wrange

besef dat ik mij op een tweesprong bevind?

In zijn beschouwing schrijft Middag over deze zinnen: "En zij schrijft dan wel 'liefdesverklaringen', maar die schreef zij 'in de wind'. Dat kan betekenen dat het maar lichte, vluchtige, onmiddelijk weer wegwaaiende woorden waren [let trouwens op de alliteratie!]. Of: nietszeggende, onoprechte verklaringen; met 'woorden in de wind' is volgens Van Dale 'ijdel gepraat' bedoeld. Een dichteres kan zulke dingen zeggen. Vergelijk J. Slauerhoff: 'Alleen in mijn gedichten kan ik wonen.'

Of is hier geen dichteres, maar eerder een dichterlijk geïnspireerde kluistenares aan het woord? Een mystica, een Hadewych-achtige die zich, op zoek naar de unio mystica, nu alweer veertien jaren lang met haar liefdesverklaringen tot een goddelijke instantie richt - heel anders dan haar oppervlakkige, door Valencia kuierende toeristvriend, op zoek naar een minder teruggetrokken, maar met een ruim vallend décolleté."

[Uit: Middag, Guus. De wereld is weer plat, ja: De poëzie van tegenwoordig. Amsterdam: Uitgeverij G.A. van Oorschot, 2019, pagina 128]

Dat gezegd hebbende, zou je dit ook over Dylan's eerste grote hit kunnen zeggen. Wel een mooie invalshoek. Ik zal het voorstellen bij mijn Dylan-groep.

Dierendag

Vandaag is het Dierendag. Bij geval komt een aantal dingen samen. Want Dierendag op een zondag, dat is voor wie liturgisch is onderlegt, een mooie bijkomstigheid. Wat deze dag extra bijzonder maakt, is dat gisteren de 800e sterfdag van deze heilige was.

Voor vandaag geen beschouwing of nieuwtjes over Dylan. Maar een zondags lied: Man Gave Names to All the Animals. Omdat het zondag is, past een gospel. En vanwege Dierendag specifiek deze gospel.

John Steinbeck

Door een artikel over een boekverfilming, moest ik aan Bob Dylan denken. Het gaat om East of Eden van de Amerikaanse schrijver John Steinbeck. Van dit boek uit 1952 is een zevendelige televisieserie op Netflix gemaakt. De regie is in handen van Zoe Kazan, haar grootvader Elia Kazan maakte in 1955 al een film van dit boek.

Bij Steinbeck volgen we broers die met elkaar strijden om de liefde en aandacht van hun vader. Eerst Adam en Charles Trask, en later de zonen van Adam: Caleb en Aron. Telkens voelt een van hen zich niet gezien. Daarmee schreef Steinbeck over veel meer dan over Amerikaanse geschiedenis. In East of Eden vervatte hij de tragiek van de mens.

Heel groot is de stap hiermee naar Dylan natuurlijk niet. De tragiek van de mens in Dylan's werk is sterk aanwezig. Inhoudelijke verbanden tussen Steinbeck en Dylan moeten Amerikaanse native speakers direct opvallen. Zoals wij de Nederlandse literatuur van haver tot gort kennen.

East of Eden verwijst naar de hof van Eden, waar Adam en Eva het menselijke bestaan beginnen. Het klinkt naar Gates Of Eden, of juist andersom - Dylan's Gates Of Eden klinkt naar East of Eden.

In het boek van Steinbeck draait het om het Hebreeuwse woord 'timshel'. Het betekent niet 'Gij zult over de zonde heersen', maar 'Gij moogt...'. Volgens Steinbeck, via leraar Li in het boek, is deze term het belangrijkste woord ooit. ‘Gij moogt’ houdt een keus in, een alternatief, vrijheid, en dat verleent de mens aanzien, ‘want ondanks zijn zwakheid en zijn vuil en de moord op zijn broer heeft Kaïn toch nog die geweldige keuze. Hij kan zijn koers kiezen en zich erdoorheen slaan en winnen.’

In Dylan's werk is die keuze misschien wat minder sterk. Het is bij Dylan vooral het vaste ritme van hoe mensen leven. De keuzevrijheid is in Dylan's oeuvre toch sterk beperkt.

Oh, en dan is er nog een kleine link tussen Steinbeck en Dylan. De eerste kreeg in 1962 de Nobelprijs voor de Literatuur, de tweede ontving deze prijs in 2016.

Dankzij Maurice Hoogendoorn zijn mijn gedachten zo maar weer door de Amerikaanse literatuur gezworven.

Kronieken #136 | Fragmenten

Mijn hoofd tolt een beetje. Wat moet ik vertellen? Welk verhaal moet vandaag de wereld in? Is er wel een verhaal dat de wereld in moet? Voor Tom Willems wel, in zijn elfde aantekening op zijn (nieuwe?) Dylan-blog.

Over de documentaire Bob Dylan: The American Troubadour. Ik kijk weinig dvd's, omdat ik gewoon weinig naar televisie enzo kijk. Dat Tom zo'n bio-docu mist, is dan voor mij een geruststelling: er zijn mensen die evengoed dingen missen, zelfs als ze een tijd meedraaien.

Al is het maar vanwege onze leeftijden, dat ik niet zolang in de Dylan-wereld meedraai als Tom. Mijn onderzoeken in dit gebied zijn ook van een minder kaliber. Dus ere wie ere toekomt, ook als het gaat om kwetsbaarheid tonen.

Moet ik daar zelf ook iets over schrijven? Ik weet het niet, mijn hoofd tolt. En dat komt onder meer door de manier waarop Tom me in de Dylan-wereld meeneemt. Zijn blogs waren altijd al een soort poort tot de Dylan-wereld, ik volg(de) hem om zo aan informatie te komen.

Moet ik iets zeggen over het derde huwelijk van acteur Jim Carrey? Carrey is tijdens een kleine, besloten ceremonie in Los Angeles in het geheim getrouwd met zijn 32 jaar jongere vriendin Min Ah. Carrey heeft altijd benadrukt dat hij waarde hecht aan een rustig privéleven.

Jim Carrey is geen Bob Dylan. Maar ze hebben deze overeenkomst dat ze drie keer getrouwd zijn (geweest). Dat ze hun huwelijksleven beetje buiten de spotlights houden, na eerdere ervarigen. Dat zijn zo de overeenkomsten.

Moet ik het daar over hebben? Ik weet het niet zo goed. Verschillende fragmenten vallen in mijn hoofd. Zonder een duidelijke rode draad.

Veel duizelt me. Maar zulke dagen heb je soms. Geen idee welk verhaal de wereld in moet. Misschien eerst maar een nachtje slapen. Morgen is er weer een dag.

Ranking

Met enige regelmaat komt er een verhaal op het web te staan met 'de beste Dylan-albums', of 'Dylan-platen gerangschikt volgens...', waarna een beoordeling van "Dylan" wordt gegeven.

Zulke beoordelingen zijn altijd subjectief. Want het heeft met smaak te maken. De een vindt de folk-platen beter dan het elektrische werk, de ander heeft meer met de gospelperiode.

Maar een complicerende factor is natuurlijk ook het voortschrijdend inzicht. Had Dylan een lied als Blind Willie McTell kunnen schrijven zonder Masters Of War? Had het nummer Red River Shore dezelfde gelaagdheid als Dylan niét Rainy Day Women #12 & 35 had gemaakt?

Ach, ik weet het: ook dit is allemaal maar invullen, speculatie. Ik doe geen top-zoveel-lijstjes. Veel beter kan ik me bezig houden met de chronologische volgorde van de nummers. En soms hoppen van de ene periode naar de andere, om zo met frisse oren naar de nummers te luisteren.

Misschien werkt Dylan zelf zo ook wel. Zeker met de Lights of Autumn Tour in het vooruitzicht, als hij met band over het Europese continent zwerft. Laat die setlisten maar komen! Benieuwd hoe Dylan het licht van de herfst in zijn muziek vormgeeft.