Jaaroverzicht 2016

Na vandaag bestaat het jaar 2016 niet meer. Misschien nog in de administratie en de boekhouding. Maar het kalenderjaar 2016 heeft zijn langste tijd gehad. We tellen af, luisteren misschien de Top2000, bakken oliebollen en sluiten het jaar af in gezelschap van onze maatschappelijke of sociale verbanden. En natuurlijk worden de jaaroverzichten gemaakt. Wat is dit jaar allemaal gebeurd, wat heeft de revue gepasseerd?

Natuurlijk kan ik er op dit blog niet omheen, dat Bob Dylan het afgelopen jaar de Nobelprijs voor de Literatuur kreeg toegekend. De “soap” die zich in de weken erna ontwikkelde, zegt vooral iets over het Nobelcomité of de individuele leden van die club. Desalniettemin is het geheel terecht dat Dylan deze prijs kreeg uitgereikt.

Het 'winnen' van deze prestigieuze prijs was voor mij en mijn vader, broers en zwagers de aanleiding om een heel weekend bij elkaar te zijn. Een Dylan-tweedaagse. Of een Liwaddag, zoals we dat onderling noemen, zo'n samenzijn. Tijdens dit weekeinde deelden we muziek, legden we uit hoe Dylan in ons gezin en persoonlijke levens is gekomen en wat voor rol zijn muziek en teksten speelt en heeft gespeeld.

Geheel in lijn van de riten en gebruiken bij de uitreiking van de Nobelprijs, was Dylan zelf de grote afwezige (dit soort festiviteiten zijn aan hem niet besteed) – wel stuurde hij zijn Banguet Speech toe dat tijdens de maaltijd werd voorgelezen door de Amerikaanse ambassadeur in Zweden, Azita Raji. Tijdens de Dylan-tweedaagse was aan mij de eer om ook een Banguet Speech te houden.

Verder moet het overlijden van Leonard Cohen gememoreerd worden in een Dylanesk jaaroverzicht. De Joods-Canadese dichter en artiest overleed begin november, kort na de release van zijn jongste album You Want It Darker. De twee mannen ontmoetten elkaar in 1990 in Parijs, na een optreden. Cohen was toen al bekend met Halellujah, Dylan met I And I (van de elpee Infidels). Dylan wilde weten hoe lang Cohen had geschreven aan Halellujah: twee jaar was het antwoord, waarop Cohen wilde weten hoe lang Dylan nodig had voor I And I. Vijftien minuten.

Eerder dit jaar stierf ook Merle Haggard, een Amerikaans countryzanger en songwriter. Hij was in de jaren zestig de belangrijkste vertolker van de Bakersfield-countrysound. Hij stierf op zijn 79e verjaardag, wat bijna een witz zou kunnen zijn.

Een maand eerder werd bekend dat Dylan heeft (een deel van) zijn archief heeft verkocht. Een verzameling van 6000 aantekeningen, handgeschreven songteksten, gedichten, foto's, geluidsopnames en filmpjes van de zanger gaat over naar de universiteit van Tulsa, in de staat Oklahoma. Een klein deel van het archief zal mogelijk tentoongesteld worden in een ruimte naast het Woody Guthrie Center and Museum in Tulsa. Archivaris Michael Chaiken verzamelde alle spullen in twee jaar tijd. Het materiaal is, op een paar koffievlekken na, in goede staat, laat Chaiken weten. Kosten: tussen de 15 en 20 miljoen dollar, aldus The New York Times.

En verder? Verder werden we verblijd met de release van Fallen Angels, opnieuw een plaat met nummers die eerder door Frank Sinatra waren opgenomen. De opnames van “Sinatra #2” vonden gelijktijdig plaats met die van Shadows In The Night uit 2015. Ter voorbereiding op Fallen Angels verscheen tijdens Record Store Day, 16 april dit jaar, Melancholy Mood. Een ep met vier nummers, geperst op rood vinyl, dat in eerste instantie voor de Japanse markt was bedoeld. Vandaar ook die Aziatische tekens op de hoes.
Wat moeten we verder nog noemen over het afgelopen jaar? Desert Trip, misschien? De tournees van afgelopen kalenderjaar? Nah, ik denk dat het belangrijkste wel is genoemd. Of nee, nog één ding dan nog, op de valreep. In april, tijdens het Paasweekend, komt de Nobelprijs-winnaar voor twee optredens (spoken words) naar de Heineken Music Hall in Amsterdam!

Lijstjes

Het einde van het jaar nadert, dus worden de lijstjes opgemaakt. Wie zijn ons ontvallen? Onder andere Merle Haggard, die op zijn 79ste verjaardag aan een longontsteking. In 2005 tourde hij met Dylan, inmiddels dus een decennium geleden. Natuurlijk ontbreken David Bowie en Leonard Cohen ook niet in deze 'dodenlijst'.

Maar zou er ook een lijstje zijn met de meest bijzondere momenten? Want dan staat met stip op 1 de toekenning van de Nobelprijs voor de Literatuur aan Dylan. Eindelijk heeft de bard uit Minnesota de erkenning gekregen, waar veel Dylan-fans en literatuur-critici van waren overtuigd: die eigenzinnige troubadour uit Hibbing schrijft poëzie. Zijn podium wordt niet gevormd door een handjevol dichtkunst-liefhebbers, maar is een fysiek podium

Wat mij betreft is dit hét nieuws van 2016. Zijn de terroristische aanslagen dan niet nieuws genoeg? Ach, ellende is er altijd al geweest. Wat er gebeurt, is er al sinds lang vervlogen dagen, om Prediker te parafraseren. Misschien is het goed om iets als belangrijkste of grootste nieuws te bestempelen, wat ons uit de poel van deze misère trekt. En dan is zo'n Nobelprijs-toekenning daarvoor uitermate geschikt.

Hoewel? Als er iemand is die de huidige staat van de (westerse) wereld als deplorabel beschrijft, is dat Dylan wel. De jeremiërende oudtestamentische profeet anno 2016. “Het leven is... geen vrede alhier”, dichtte Guido Gezelle. Hier beneden is het niet, klinkt het in een gezang. Het zijn Nederlandse equivalenten van Dylan's teksten.

Deprimerend? Somber? Pessimistisch? Misschien wel. Het vormen in ieder geval de kronieken van onze huidige tijd, waar lang niet altijd plezier aan is te beleven. Tenzij je het op een goede manier onder woorden brengt. In dat geval kun je je borst nat maken. Want voor deze lyriek kun je zomaar de Nobelprijs voor de Literatuur krijgen.

Griep

Het heerst, zeggen ze. De griep. En ik ben er ook door getroffen. Al een paar dagen bestaat mijn voedsel uit appels, sinaasappelsap en paracetamol. Met dit overlevingspakket moet ik het wel redden, lijkt me. Hoewel dit recept overigens bij lange na niet voldoende is. Ik heb meer nodig om deze influenza te trotseren. En dat is muziek. Heel veel muziek.

Daarbij tref ik het dat de Top2000 wordt uitgezonden, hoewel deze cocktail op zich ontoereikend is (sorry, Radio2-dj's). Wat mij zonder meer helpt, is mijn eigen selectie van nummers. Cohen, Cash, Cave – bij geval drie zangers wiens achternamen met een C beginnen. Maar als klap op de vuurpijl is daar natuurlijk Bob Dylan.

De man bij wie de muziek ondergeschikt is aan zijn teksten. Zijn uitvoeringen, ook (of juist) op de plaat, zijn moment-opnamen, demo's, handreikingen, schetsen. Manieren om de boodschap over te brengen. Die boodschap zou je kunnen overleveren zoals het op het studio-album staat. Of via een al dan niet officiële live-cd. Of via een cover van een collega-artiest.

In ieder geval is het goed vertoeven, met paracetamol en sinaasappelsap in de buurt, met een dekentje op de bank. En met Bob Dylan uit de luidsprekers.

Top2000

Voor alweer de achttiende keer wordt de Top2000 uitgezonden via Radio 2. Er is een tijd geweest, dat de Top2000 niét bestond. Leg dat maar eens uit aan iedereen die jonger is dan 18 jaar. Er is ook een tijd geweest, dat de Top2000 werd opgevolgd door de Subtop2000. In de eerste week van januari, volgend op de decembermaand, werden de 2000 nummers gedraaid die “het het nét niet hadden gehaald”. In twee weken tijd vierduizend liedjes. Wat een genot was dat.

Ik weet niet of het eerder is voorgekomen dat een 'winnaar' van de Nobelprijs voor de Literatuur in de Top2000 is voorgekomen. Dit jaar is dat zonder meer het geval: Bob Dylan staat negen keer als zelfstandige artiest in de lijst. Met achtereenvolgens Subterranean Homesick Blues (plek 1812), Just Like A Woman (plek 1628), Lay Lady Lay (plek 1592), I Want You (plek 1025), Knockin' On Heaven's Door (plek 782), The Times They Are a-Changin' (plek 666), Blowin' In The Wind (plek 417), Like A Rolling Stone (plek 345) en Hurricane (plek 100).

Dylan staat ook nog één keer in de lijst met zijn halfbroers van Traveling Wilburys, met Handle With Care (plek 1803, vlak onder Subterannean Homesick Blues).

Om nog maar te zwijgen van alle cover-versies, die in de lijst staan.

De Top2000 is een plek waar muziek en literatuur elkaar treffen. Het is één van de plekken, bij lange na niet de enige plek. Maar wel een goede reden om deze 'lijst der lijsten' te beluisteren.

Christmas in the heart

Eerste Kerstdag 2016, voor het eerst dit jaar trek ik Christmas In The Heart uit de kast om weer te beluisteren. Er is geen betere manier om het Kerstfeest te vieren met het Christmas Songbook, waar Dylan uit heeft geput voor zijn Kerstplaat uit 2009, inmiddels dus al zeven jaar geleden. Het is ook een goede reden om weer eens op zoek te gaan naar achtergrondinformatie over dit album. Gelukkig kan ik daarvoor teruggrijpen naar het boek Bob Dylan In De Studio van de Vlaming Patrick Roefflaer.

De schrijver noteert onder meer dat Dylan de kerstsongs serieus nam. “Hij beklemtoonde dat hij de songs wou eren,' verklaart Randy Crenshaw, 'er geen lolletje van maken of het project ironisch of sarcastisch benaderen. Hij wou echt een traditionele kerstplaat!'” Een oprecht eerbetoon aan een bepaald soort populaire muziek uit Dylan's eigen jeugd. Hij kiest dan ook vooral klassiekers uit de jaren veertig en vijftig uit het grote American Songbook, die hij bovendien brengt in de klassieke arrangementen.

Christmas In The Heart is het laatste album dat Roefflaer bespreekt in zijn boek. Dat is om een vrij praktische reden: het was op dat moment ook het laatste album van Dylan. De Belg doet bij dit album twee belangrijke interpretaties. De eerste is dat Dylan opnieuw geslaagd is om zich met een kerstplaat van zijn fans te distantiëren. Die analyse klopt volledig. Met die andere uiteenzetting ben ik het niet eens.

Dylan sluit “Christmas” af met het woord 'Amen', volgens Roefflaer zou dit een vage hint kunnen zijn dat de carrière van de zanger rond is. Gelukkig is dat niet het geval.

De opbrengsten van het kerstalbum gaat naar goede doelen, ND-recensent Herman Veenhof kon ze alle drie noemen in zijn bespreking van 12 oktober 2009. “Crisis UK – een daklozen-project in Engeland, het Wereldvoedselprogramma van de VN en 'Feeding America'. De bedoeling is dat tijdens de kerstdagen vier miljoen maaltijden worden verstrekt aan anderhalf miljoen mensen en gezinnen.”

In een persverklaring liet Dylan weten: “Het is een tragedie dat in dit land alleen al meer dan 35 miljoen mensen, van wie 12 miljoen kinderen, hongerig naar bed gaan en wakker worden zonder te weten waar de volgende maaltijd vandaan komt. Ik hoop dat onze hulp mensen in nood te eten kan geven tijdens de kerstdagen.”

Met een roestige stem, maar wel respectvol, zo typeert Veenhof het Dylaneske eerbetoon. “Dylan waagt zich aan 'O Come All Ye Faithfull' en zingt de eerste strofe zelfs in het Latijn, met zwaar Amerikaans accent: Adeste fideles, laeti triumphantes: venite, venite in Bethlehem; natum videte, regem angelorum. Venite adoremus, venite adoremus Dominum!”

Ook bij Veenhof zet Dylan zijn fans, exegeten en critici op het verkeerde been, terwijl hij niet spot met het kerstevangelie. Nog wel doet de redacteur van dienst een poging om de albumtitel te verklaren. “Christmas In The Heart lijkt te refereren aan een zin van Charles Dickens, uit 'A Christmas Carol'. Daar krijgt Ebenezer Scrooge van de Spirit of Christmas Future zijn eigen grafsteen te zien. De oude vrek schrikt en zegt: 'I will honor Christmas in my heart en try to keep it all year.' Dylan haalt het persoonlijk voornaamwoord uit zijn albumtitel weg. Een veeg teken?”

Mischien wel. Misschien ook niet. Wie zal het zeggen?

Eerst maar luisteren naar dit kerst-eerbetoon.

Kerstavond

Vanavond trekken de kerken weer volle zalen. De Kerstnachtdienst is voor sommige mensen reden voor het jaarlijkse kerkbezoek. In de muziek van Dylan is geen Kerstmuziek te vinden, geen 'Messiah'. Ja, Advent werd dit jaar opgeluisterd door het laatste couplet uit Red River Shore. Maar dat is Advent, het schurkt wel tegen Kerst aan, maar is het niet.

Nog één nachtje slapen en dan kan Christmas In The Heart weer uit de kast. Het is Dylan's enige Kerst-album, met Kersthits en Kerstklassiekers. De opbrengst van dit wel vrij awkward album ging naar een Amerikaanse voedselbank. Maar daar blijft het dan wel bij.

Morgen, dan draai ik deze plaat. De elpee-versie, bij voorkeur. Tussen alle activiteiten door. Maar luisteren doe ik zonder meer.

Morgen.

Onbesproken

Wanneer je keuzes moet maken, betekent dat ook dat je keuzes maakt om iets niét te doen. Schrijven is schrappen geldt in zekere zin voor meer zaken. Of, om een andere journalistieke stelregel te gebruiken, kill your darlings: het gaat om het verschil tussen nice to know en need to know. Dat is soms jammer en laat je soms ook twijfelen.

Zo twijfelde ik na de Dylan-tweedaagse, wat ik afgelopen weekend met mijn vader, broers en zwagers beleefde. Hoewel ik voor mijn idee wel de goede keuzes heb gemaakt, en de mooiste en beste muziek heb kunnen laten horen, toch was er na afloop dat stemmetje dat vroeg of ik niet iets anders had moeten laten horen.

Precious Angel, van Slow Train Coming. Of die verzamelaar uit Japan met live-opnames van Dylan (met onder meer Somebody Touched Me). Workingman's Blues #2, misschien. Maar dan wel in de live-versie. Het boek Overwinteren van Gert Jan Segers, waarin hij integraal To Make You Feel My Love citeert, nog ruim voordat Adele hier een hit mee scoort.

Je Zult Iemand Moeten Dienen, bijvoorbeeld. Een vertaling van Gotta Serve Somebody, uitgevoerd door Rob de Nijs op zijn cd Nieuwe Ruimte uit 2014. Een vertaling van de hand van Daniël Lohues. Of de versie van Girl From The North Country door Eels (with strings!) uit 2006. Of Ciao, van Herman van Veen en Trijntje Oosterhuis, waarin ze Dylan citeren: 'Sign on the window / says lonely / sign on the door / no company allowed'. Of de verschillende Fryske earbetoanen aan Dylan, met vertalingen van Harmen Wind. But, sooner or later, one of us must know / You just did what you’re supposed to do.

Ach, dat is allemaal achteraf. Het is goed geweest, we hebben genoemd wat genoemd moest worden. We konden in die twee dagen slechts aanstippen, snuffelen aan tekst en muziek. En deze ervaring koesteren als een diamant.