Kiribati

Om 11 uur vanochtend is in het verre Kiribati het nieuwe kalenderjaar begonnen. In Nederland duurt het nog even voor we de champagne ontkurken ter ere van 2025. Desondanks hebben mevrouw Frits en ik al wat oliebollen achter de kiezen, vandaag.

Misschien is vandaag nog ergens een moment over om Blood On The Tracks te draaien. Dylan had in september 1974 het album al opgenomen, en nam de proefpersingen mee tijdens familiebezoek in Minnesota. Je kent het wel, die losse week tussen Kerst en Oud&Nieuw.

David Zimmerman, het broertje van Bob Dylan, adviseerde zijn broer om een aantal muzikale en tekstuele wijzigingen aan te brengen. Hetgeen geschiedde, waarna Bob de studio induikt. Sounds 80 Studios in Minneapolis, Minnesota.

Dat is dus veertig jaar geleden.

Het afgelopen jaar was het jaar van de box: The 1974 Live Recordings. De opnames van de tournee die Dylan met The Band heeft gedaan. En het is het jaar van mijn twaalfde Dylan-concert. De tweede met mevrouw Frits, en in Antwerpen, de enige locatie in de Lage Landen waar Dylan dit najaar kwam.

Het was het jaar van A Complete Unknown, een biopic over Dylan's eerste jaren als muzikant.

Het jaar waarin een einde kwam aan de wereldwijde Rough And Rowdy Ways-tournee, ter promotie van het gelijknamige album.

Het jaar waarin Tom Willems stopte met zijn Dylan-blog, maar doorging met een ander blog.

Dat soort dingen. Die je wilt onthouden, maar toch niet doet. Maar die je waarschijnlijk toch wel ergens hebt genoteerd.

Afgelopen week keken mevrouw Frits en ik naar een documentaire over Queen-zanger Freddie Mercury. Mevrouw Frits vroeg of er een link is tussen Queen en Dylan. Die link is er niet, dacht ik. Of je moet denken aan wat samenwerkingen.

Maar later zag ik tóch een link. Tijdens het Freddie Mercury Tribute Concert for Aids Awareness kwam ook de band Guns N' Roses opdagen. De formatie rond Axl Rose speelde onder meer Knockin' on Heaven's Door, waarmee ze ook een grote hit mee scoorde. Dat nummer komt natuurlijk uit de pen van Dylan.

Als straks in Leeuwarden de fles open gaat, is het in Kiribati al dertien uur 2025. In de Verenigde Staten moeten de inwoners nog een paar uur geduld hebben voor het ook daar het nieuwe kalenderjaar is. De tussentijd is een mooie gelegenheid om in huiselijke kring te mijmeren over het afgelopen jaar.

Million Dollar Bash

Vannacht wordt op RTL 7 de film Million Dollar Baby uitgezonden. Clint Eastwood tekende voor zowel de regie, het producentschap en de hoofdrol. Verander 'Baby' in 'Bash', en je hebt het liedje te pakken dat Bob Dylan met The Band heeft opgenomen in de kelder van Big Pink.

Big Pink was een groot roze geschilderde woning in Woodstock. The Band nam in 1967 hier haar intrek, toen ze werkeloos was geworden. Eerder waren de vijf muzikanten als The Hawks in dienst van Ronnie Hawkins, tot Dylan ze losweekte bij hun broodheer. De vier Canadezen en de Amerikaan kwamen vervolgens bij Dylan op de loonlijst te staan, toen hij de wereld overging met zijn elektrische muziek.

Toen Dylan in de zomer van 1966 van zijn Triumph Tiger 100-motor donderde, trok hij zich als een huisvader terug uit het openbare leven. Maar muziek maken deed hij nog wel met zijn muziekvrienden.

Een miljoenenjacht is het overigens ook altijd bij de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Ook al in 1976, toen Jimmy Carter het opnam tegen Gerald Ford. Carter won en was één ambtstermijn de hoogste man van het land. Voor zijn verkiezingscampagne schakelde Carter de hulp in van The Band.

Carter was een pindaboer uit de staat Georgia. The Band speelde sinds jaar en dag het lied Georgia On My Mind, dat werd gebruikt voor Carters tournee. Een studio-versie van het nummer verscheen op Islands, het laatste album van The Band in de oorspronkelijke bezetting.

De mannen hadden hun miljoenen al binnen. Carter kreeg zijn kiesmannen. Maar gisteren is de 100-jarige oud-president overleden, uit de tijd gegaan. Nu heeft Georgia Carter on my mind. Je kunt wel de miljoenenjacht winnen, maar daarmee heb je niet het eeuwige leven.

Eigen tekst doornemen

Voordat regisseur Jim Mangold kon beginnen aan de opnames van A Complete Unknown, moest hij zijn zelfgeschreven script een aantal keer door. Dat deed hij niet alleen, Mangold kreeg hiervoor de dwingende hulp van Bob Dylan zelf. "Ze hebben het hele script hardop voorgelezen," vertelde producent Peter Jaysen in de podcast The Town. "Jim las alle rollen en regieaanwijzingen voor en Bob alleen zijn eigen dialogen."

Bij dit soort verhalen blijft het altijd een beetje schimmig of het voorval daadwerkelijk heeft plaatsgevonden. Soms zijn ook anekdotes van de verteller van dienst om het podium te grijpen. Maar je kunt je er wel iets bij voorstellen. De film gaat natuurlijk expliciet over Bob Dylan - anders dan bijvoorbeeld I'm Not There, waarin zes acteurs zeven personages of periodes uit Dylan's leven en werk vormgeven.

Dat Dylan in ieder geval zijn eigen dialogen goedkeurt, valt wel wat voor te zeggen. Geen grappen in de Dylanesque dialogen. Het doet denken aan die ene zin uit A Hard Rain's A-Gonna Fall: But I’ll know my song well before I start singin’.

Overigens is het scenario dat Mangold schreef voor zijn film gebaseerd op een journalistiek-historisch boek. Dylan Goes Electric! van Elijah Wald, dat in 2015 verscheen. In eerste instantie zou de film ook dezelfde titel als het boek krijgen. Maar in de loop van het project werd ook de titel aangepast.

Het eerste foutje in de film is ook al aangestipt. Aan het slot van A Complete Unknown wordt gemeld dat Dylan de eerste songwriter is die de Nobelprijs voor de Literatuur krijgt. Dat is niet waar, een kleine eeuw eerder ontving collega-tekstschrijver Rabindranath Tagore ook al de prestigieuze prijs.

Enfin. Over twee maanden is de film in de Nederlandse bioscopen te zien. Waarschijnlijk moeten we in Leeuwarden naar het filmhuis voor A Complete Unknown. Dat geeft niet, zo'n filmhuis is wel net wat gezelliger dan een reguliere bioscoop. En voor mevrouw Frits en mij een leuk uitje.

Tweede Kerstdag

Nog niet heel lang geleden werd in protestantse kerken gesproken over de 'tiendaagse veldtocht': de laatste twee weken van het kalenderjaar. Dat betekende doorgaans veel preken voorbereiden. De reguliere preken (twee zondagen met twee nieuwe preken), plus een preek voor Eerste Kerstdag, een preek voor Tweede Kerstdag, een preek voor Oudejaarsavond en een preek voor Nieuwjaarsdag.

Tegenwoordig is behoorlijk gesnoeid in het aantal erediensten. Maar misschien dat op de Veluwe nog wel kerkelijke gemeenten die tiendaagse er in houden. Of deze voorgangers terugvallen op het oeuvre van Bob Dylan, valt te bezien. Ik zou het niet gek vinden.

Je kunt bijvoorbeeld het lied Absolutely Sweet Marie tevoorschijn halen. Die Sweet Marie, dat zou Maria kunnen zijn, de moeder van de Heer. En dan die ene zin: But to live outside the law, you must be honest. Daar kun je als predikant wel wat mee. Om buiten de wet te leven, moet je eerlijk zijn. Dat redden wij mensen niet - maar dat is Jezus wel gelukt, Hij kwam daarvoor naar de aarde.

Nou ja, op een preekschets zit Dylan nu niet te wachten. Ik ook niet, de Kerstdagen zijn inmiddels zo goed als voorbij. Nog even het laatste glas wijn en dan over tot de orde van de dag.

Tsunami

De Eerste Kerstdag loopt ten einde, de maaltijden bij de (schoon)familie is achter de kiezen. Morgen op naar de andere wederzijdse ouders of familie, nog even de kerstklokjes aanhoren. En dan zijn de verplichte bezoeken weer ten einde. Als je deze tweedaagse tenminste als een jaarlijkse taak ziet.

Het is morgen Tweede Kerstdag. Twintig jaar geleden, in 2004 dus, was deze dag in Zuidoost-Azië een dramatische dag. Toen viel die dag op een zondag - en vond in de Indische Oceaan een zeer zware zeebeving plaats, die een tsunami veroorzaakte. Deze vloedgolf verplaatste zich in verschillende richtingen over de Indische Oceaan, met ongeveer 230.000 doden als gevolg.

Ik was in die kerstvakantie begonnen aan mijn profielwerkstuk (pws) voor havo 4. Of nou ja, het was een werkstuk dat ik samen met een klasgenoot zou maken. Maar hij werd getroffen door pfeiffer, en dus uit de running. We hadden al wel afgesproken dat onze pws zou zijn voor het vak Muziek, dat in ons profiel Cultuur & Media van het Studiehuis paste.

Ons onderwerp: Bob Dylan. Op mijn lijf geschreven, natuurlijk. En dus maakte ik het profielwerkstuk, omdat ik het leuk vond om te schrijven. Te schrijven over dit onderwerp. In meerdere opzichten een win-win-situatie.

Op de radio hoorde ik elk uur een update over de tsunami. Elk uur was het aantal slachtoffers ook weer toegenomen. Vreselijk, natuurlijk. We hebben het er nog steeds over. Je wilt het liever over leuke dingen hebben. Over die pws, dat ons een 8 als cijfer opleverde.

Of over het enorme project van regisseur Christopher Nolan, die de Odyssee wil verfilmen. Homerus schreef de Odyssee rond 800 voor Christus. Het epische dichtwerk gaat over de terugkeer van koning Odysseus naar huis na de Trojaanse Oorlog. The Odyssey verschijnt 17 juli 2026 in de bioscoop.

Het boek is één van de drie titels die Dylan bespreekt in zijn Nobel Lecture, naast Moby Dick en All Quiet on the Western Front. Maar ja, het is een wereld waarin het niet gaat zoals we willen. Een gebroken wereld, zo je wilt. Maar daarom is het kerst geworden.

Goed, dat is voer voor een andere plek en gelegenheid. Nu maar eerst de Kerst vieren. Kerst in het hart.

Proloog

In het Bijbels dagboekje dat mevrouw Frits en ik gebruiken, staat deze maand de evangelist Johannes centraal. De voorgaande weken lazen we uit de brieven van deze apostel, vandaag stond zijn evangelie op het programma. Meer specifiek: de proloog van het Johannes-evangelie was aan de beurt.

We kwamen er vandaag niet aan toe, maar ik moest denken aan vers 17 uit Johannes 1: "de wet is door Mozes gegeven, genade en waarheid zijn met Jezus Christus gekomen". Het zijn woorden die Bob Dylan ooit op een kerstkaart krabbelde.

Mooie kaart voor deze dagen voorafgaand aan Kerst. Nog twee nachtjes.

Biopic

De afgelopen weken is veel geschreven over de film A Complete Unknown. Al in 2020 werd de biografische film over Dylan aangekondigd. James Mangold tekende voor de regie en het scenario, dat is gebaseerd op het boek Dylan Goes Electric van Elijah Wald. De rol van Dylan wordt door Timothée Chalamet vormgegeven.

Goede titel wel, A Complete Unknown. Het is een deel uit het refrein van Like A Rolling Stone, een van de grootste hits van Dylan. En een van zijn 'elektrische songs'. De film gaat over de ontwikkeling die Dylan maakte van singer-songwriter, die met zijn akoestische gitaar misstanden aan de kaak stelde, tot de rock-artiest, die gezwicht zou zijn voor de commerciële muziek.

De titel verwijst natuurlijk ook naar het enigma dat Dylan is, een volstrekte onbekende. Toen mevrouw Frits en ik twee jaar geleden voor het eerst samen naar een Dylan-concert gingen, bereidde ze zich goed voor. Ze las wat biografieën, keek documentaires. In de auto naar het optreden zei ze dat ze Dylan niet begreep - en in wat ze wel begreep, vond ze hem eigenlijk een nare man.

Geen gekke analyse. Maar je hoeft natuurlijk ook geen allemansvriend te zijn om wel de mooiste liedjes te schrijven. Dat doet Dylan dan weer wel, mooie songs maken. Hij blijft een mysterie, dat is misschien maar goed ook.