maandag 2 januari 2017

De eeuw van mijn vader

Vandaag heb ik Tempest maar weer uit de kast getrokken en naar het gelijknamige titelnummer geluisterd. Misschien niet de meest optimistische tekst om de eerste werkweek van 2017 mee te beginnen. Maar toch, ik heb het gedaan. Schrijver en 'amateur'-historicus Geert Mak (hij heeft staatsrecht en sociologie van het recht gestudeerd, geen geschiedenis) is verantwoordelijk voor deze keuze.
In zijn boek De Eeuw Van Mijn Vader beschrijft Mak het Nederland van de 20e eeuw, aan de hand van zijn vader, de gereformeerde predikant Catrinus Mak. Tijdens zijn jeugdjaren zonk de Titanic op haar eerste reis – een gebeurtenis waar Geert een passage aan wijdt. Of nou ja, eigenlijk meer in wat dit 'onzinkbare schip' vertegenwoordigt. Ik citeer met alle liefde de volgende drie alinea's uit het boek:

“De ramp met het grootste schip van de wereld was een merkteken in de tijd. De theoloog Søren Kierkegaard had al decennia eerder de Europeanen vergeleken met de passagiers van een immens schip, die dromend door de nacht voeren terwijl ze afstevenden op een ijsberg van verdoemenis. En nu was het werkelijkheid. Het was een gebeurtenis zo vol symboliek dat zelfs de weinig schrijvende schipper Teunis Boere er een volle bladzijde van zijn dagboek aan wijdde.
Alle zekerheden en angsten van de 'mooie tijd' waren in de Titanic samengebald: het onzinkbare schip, de toren van Babel, de lift lang zeven dekken, het zorgeloze leven aan boord, het weelderige Café de Paris, de armoede benedendeks, de juwelen van lady Astor, de helle elektrische verlichting, het duistere onheil, de salons waar men rustig bleef doorbridgen, en dan de ondergang van alles en allen.
En ook de verhalen die na de ramp loskwamen, maakten de Titanic tot het laatste baken van een tijdperk. Het scheepsorkest dat rustig ragtime muziek speelde terwijl het zeewater naderde, en daarna het plechtige Autumn. De dirigent die zijn orkestleden bedankte voor de prettige samenwerking, vlak voordat ze door de golven werden weggespeeld. De derdeklassepassagiers die als beesten benedendeks werden gehouden. De heren die in een laatste explosie van galanterie hun kans op redding opgaven, hun hoed lichtten jegens de dames, en stierven. Zelfs al zou de helft verzonnen zijn, dan nog geeft de ramp ons een blik op de wereld van eer, stand en discipline die nu vrijwel ondenkbaar is, en die voorgoed ten onder ging in de loopgraven van Noord-Frankrijk.”

Aldus Geert Mak in De Eeuw Van Mijn Vader, de zesde druk van maart 2000. Natuurlijk gaat het hierbij om de ontwikkeling van Europa. Maar tijdens het lezen van deze bladzijde moest ik onwillekeurig toch denken aan Bob Dylan en zijn Tempest. De ondergang van de Titanic staat volgens Mak (die Kierkegaard aanhaalt) voor de teloorgang van het Europese vasteland. Hoeveel verschilt het Europse bankroet van het Amerikaanse failliet?
En daarbij, heel veel verschil is er niet tussen de Deense filosoof en de Amerikaanse Nobelprijswinnaar.

Geen opmerkingen:

Een reactie plaatsen