Eindejaarsoverzicht

In Kiritimati is het sinds vanochtend 11 uur Nederlandse tijd al 2026. Ze lopen in de Stille Oceaan ruim een half etmaal voor op ons. In Nederland doen we het wat betreft vuurwerk niet onder aan de Republiek van Kiribati: in de wijk waar mevrouw Frits en ik wonen is het de hele dag al onrustig. De kruitdampen nemen de wijk over.

Op de achtergrond draait het album John Wesley Harding. In de week tussen Kerst en de jaarwisseling is het een goed moment om deze plaat te luisteren. Want de twaalf songs over outlaws, zwervers, immigranten, boodschappers en heiligen met een oudtestamentische moraal verschenen die informele Derde Kerstdag van 1967.

Wat voor jaar is 2025 geweest? Voor de Dylan-groep maakte ik een handvol vertalingen. De nummers My Wife's Hometown, Blind Willie McTell, Forever Young, Every Grain en Mother Of Muses werden naar het Nederlands overgezet.

Mevrouw Frits en ik zijn begin november naar het concert van Dylan in Keulen geweest.

In november verscheen ook Through The Open Window, deel 18 uit de Bootleg Series.

Jochen kwam weer met een aantal boeken over Dylan: Bob Dylans Rough And Rowdy Ways - Kant A, It Takes A Lot To Laugh, It Takes A Train To Cry b/w Just Like Tom Thumb’s Blues: Bob Dylan’s melancholy blues en Like A Rolling Stone - Bob Dylan trapt de deur open.

Allemaal leuke dingen. Mooie dingen. Nog niet nadenken over wat vanaf morgen kan komen, maar blijven genieten van wat het afgelopen kalenderjaar is gepasseerd. We zijn niet in Kiritimati.

Miljardair

Zangeres Beyoncé is miljardair. Zij is de vijfde artiest met een geschat vermogen van boven de 1 miljard dollar. De andere artiesten zijn Beyoncé's echtgenoot Jay-Z, Taylor Swift, Bruce Springsteen en Rihanna.

Wat moet je met al dat geld doen?

Uit het lijstje van artiesten met een behoorlijk vermogen, staat niet de naam van Bob Dylan. Daar kun je dus uit opmaken dat hij géén miljardair is. De deal van vijf jaar geleden, toen Dylan zijn muziekrechten van de hand deed aan Universal Music Publishing Group. Dat leverde de zanger zo'n 300 miljoen dollar op. Niet genoeg om de symbolische grens van 1 miljard over te steken.

Overigens vermoed ik dat Dylan financieel wel aardig goed zit. Hij zal niet afhankelijk zijn van de voedselbank. De scheidingen van Sara Lownds en Carolyn Dennis hebben de singer-songwriter de nodige onkosten bezorgd. Maar ook daar zal hij wel bovenop zijn gekomen.

Nou ja, het gaat mij natuurlijk niets aan, het huishoudboekje van anderen. Eigenlijk ook niet of beroemdheden goed in de slappe was zitten. Wat hebben wij er aan? Wat schieten we er mee op of iemand een ruime portemonnee heeft?

Song to Brigit

Vandaag is de Franse fotomodel, actrice en zangeres Brigitte Bardot overleden. Ze is 91 jaar geworden. De Française komt voor in Dylan's werk. In het liedje I Shall Be Free zingt Dylan:

Well, my telephone rang it would not stop

It’s President Kennedy callin’ me up

He said, “My friend, Bob, what do we need to make the country grow?”

I said, “My friend, John, Brigitte Bardot

Anita Ekberg

Sophia Loren”

(Put ’em all in the same room with Ernest Borgnine!)

Maar al eerder schreef Dylan over de vrouw. Als 15-jarige schreef de jonge Zimmerman het liedje Song to Brigit, achterhaalde Dylan's biograaf Clinton Heylin. De tekst van dit lied is overigens verloren gegaan.

Toch jammer.

Dit was het, lieve luisteraars

Radiomaker Frits Spits heeft vandaag afscheid genomen. Na 52 jaar programma's te hebben gemaakt, gaat hij met pensioen. Het pensioen is hem natuurlijk van harte gegund. De man is inmiddels 77 jaar en heeft zijn jongensdroom waargemaakt.

Frits Ritmeester maakte veel muziekprogramma's. Tot ruim tien jaar geleden, toen hij de overstap maakte naar Radio 1 voor een taalprogramma: De Taalstaat. Volgens collega's stak hij er veel meer voorbereidingstijd in dan het aantal uren dat in het contract stond, uit liefde en enthousiasme voor het programma.

Frits eindigde zijn laatste radio-show met de woorden: "Dit was het, lieve luisteraars."

In de uitzending kwam Bob Dylan niet voorbij. Dylan is natuurlijk Amerikaans, en dat valt buiten het gebied van De Taalstaat. Maar Frits Spits en Bob Dylan houden allebei van taal. Van hun land, de geschiedenis, van de radio.

Ik denk niet dat de publieke omroep geld heeft voor een idee. Om een radioprogramma over Bob Dylan te maken. Zoals Spits dat elke week deed over taal, zo wil ik dat elke week wel doen over Dylan. Twee uur per week, dat is niet méér dan De Taalstaat aan zendtijd kreeg.

Dat zal er niet in zitten. Maak er maar een podcast van, in je eigen tijd. En als je geluk hebt, zenden we het uit. In de nacht, tussen 2 en 3 uur.

Jack Frost

Yes, het is zover. Christmas In The Heart draait. Volop, zonder enige gene. Alsof je je moet schamen voor dit album. Hoewel het een aantal krakers heeft, zoals Must Be Santa, is het ook een plaat waar Dylan zijn best voor doet.

Het album is inmiddels al 16 jaar oud. De opbrengst van Christmas In The Heart is naar een voedselbank gegaan. Geen slechte keuze om het geld naar toe te brengen. Niet lang na het verschijnen van Dylan's enige kerstplaat, verscheen het boek Bob Dylan In De Studio van de Vlaamse blogger Patrick 'Peerke' Roefflaer. Hij schrijft onder meer:

"Kant 1 van Christmas In The Heart sluit af met ‘Adeste Fideles’. In die hymne uit de dertiende eeuw zingt Dylan zelfs een strofe in het Latijn; het allerlaatste woord is: ‘Amen’. Misschien beschouwt hij dit zelf wel als het slotstuk van zijn carrière. Een carrière van vijftig jaar waarin hij er keer op keer in slaagde een flink stuk van zijn fans tegen zich in het harnas te jagen. Was het niet door persoonlijke songs te brengen in plaats van protestsongs, dan wel door een elektrische gitaar te omgorden, countrydeuntjes te spelen, van godsdienst te veranderen of liedjes van anderen te zingen. Of een kinderkoor in te schakelen." (Patrick Roefflaer. Bob Dylan in de studio, (Berchem: uitgeverij EPO, 2010), 318-319)

Wat me deze keer opviel, was het nummer The Christmas Song, dat het Nat King Cole Trio in 1946 voor het eerst uitbracht. Hier zit de zin "Jack Frost nipping at your nose" in. Jack Frost, dat is een Amerikaanse figuur. Volgens de Engelstalige Wikipedia is Jack Frost "a personification of frost, ice, snow, sleet, winter, and freezing cold. He is a variant of Old Man Winter who is held responsible for frosty weather, nipping the fingers and toes in such weather, coloring the foliage in autumn, and leaving fern-like patterns on cold windows in winter."

Maar Jack Frost. Dat is óók Bob Dylan. Sinds jaar en dag produceert Dylan zijn eigen albums onder het pseudoniem Jack Frost. Identificeert Dylan zich met de Old Man Winter? Je zou het zomaar kunnen verwachten. Dylan kent zijn klassiekers. En houdt van verwijzingen.

Inmiddels is het Kerst. De gevoelstemperatuur in Nederland is zo'n - 10 graden. Freezing cold, nietwaar? Tijd om de warmte op te zoeken.

Kerstavond

Eindelijk is het zover: het is Kerst. En dus kan Christmas In The Heart volop worden gedraaid. Het hoeft niet meer ingetogen. Of in een kleine bezetting. Maar voluit.

Kerst in het hart. Het hart van Kerst. Dylan heeft de klassiekers opgenomen. Doet zelfs een dappere poging om Latijn te zingen. En hij klinkt als een ware gelovige.

In een documentaire over André Hazes zien we Hazes naar een optreden rijden. Onderweg luistert Hazes naar muziek. Hij draait muziek van André Hazes. Ik denk dat Dylan dat niet doet. Luisteren naar André Hazes. En zijn eigen muziek luisteren. Liever maakt hij muziek.

Dat gebeurt vanaf komende maart weer.

Hark the Herald Angels Sing

Vandaag is het de vierde Adventszondag. Voorafgaand aan het Kerstfeest staan liefst vier zondagen in het teken van verwachting. Vanuit de kerk waar mevrouw Frits en ik betrokken zijn, leven we volop in de verwachting van het Kerstkind. Sterker nog, dat gebeurt via twéé kerken: enerzijds een gemeente in Leeuwarden, anderzijds bij een parochie in Groningen.

Enfin, maakt niet uit over welk filiaal we het hebben. Het gaat namelijk om dat Kind waar we op rekenen.

Mevrouw Frits zingt al een paar dagen wat klassiekers rondom het thema van kerst. Zij is dan ook muzikaler aangelegd dan ik. Zij kan pianospelen. Zoiets speelt dan ook wel een rol. Maar omdat mevrouw Frits vandaag Hoor, de engelen zingen de eer neuriede, was dat een goede reden om Christmas In The Heart te draaien.

Voor het eerst dit kerst-seizoen.

Dat lied is een Engelse choir, geschreven door Charles Wesley. Willem Barnard schreef de Nederlandse tekst voor dit kerstlied. Die tekstschrijver staat me na aan het hart.

Dylan heeft dit nummer opgenomen voor zijn enige kerstalbum, dat alweer in 2009 verscheen. Uiteraard in de Engelstalige variant. Ik vermoed dat Barnard wél Bob Dylan kende, maar dat Dylan niét Willem Barnard kende. Ook niet onder zijn pseudoniem Guillaume van der Graft. Je kunt ook niet alles weten.

Wanneer begin je met het draaien van kerstmuziek? Er is geen echte aanleiding voor. Ik probeer het ook een beetje uit te stellen. In ieder geval moeten met Kerstavond, Eerste Kerstdag en Tweede Kerstdag de blijde klanken luiden.

Tot die tijd verheug ik me op de liedjes. Ook een vorm van advent, van verwachting.

De feitenfabriek

In 2017 verscheen Trouble No More, aflevering 13 van de Bootleg Series. Dit deel behandelt de gospel-periode van Bob Dylan. In de luxe uitgave van Trouble No More zit een dvd. Daarop staan beelden van een zingende gospelzanger Dylan.

De songs worden afgewisseld met sermons, preken van een Amerikaanse dominee. Michael Shannon speelt The Preacher. Deze preken zijn geschreven door Luc Sante, staat in de liner notes. Ik dacht dat dit een man was, een in Vlaanderen geboren Amerikaan. En de auteur van het boek De feitenfabriek, zoals dat boek in het Nederlands heet.

Maar Luc heet eigenlijk Lucy. En is een dame. Dat ontdekte ik dankzij een artikel over de sermons. Zo leer je weer wat. Bijvoorbeeld dat je niet zomaar iets moet aannemen.

Zelensky

De Oekraïense president Zelensky is dinsdag in Nederland en spreekt het parlement toe. Later ontmoet hij demissionair premier Schoof bij het Catshuis in Den Haag.

Onwillekeurig denk ik aan Bob Dylan. Hij heeft Slavisch bloed in zich. Zijn opa Zigman Zimmerman en oma Anna Kirghiz emigreerden in 1905 naar Amerika, na de pogroms in Odessa. Nu heb ik niet paraat of Dylan vaak in Oekraïne of Rusland heeft gespeeld. Maar je kunt je indenken dat de oorlog op het Europese vasteland hem ook wel wat bezig houdt.

Misschien zijn er achterneven en achternichten van hem betrokken in deze strijd. De oorlog duurt ook al bijna vier jaar. Je kunt er een lied over maken. Over de heren van de oorlog, de masters of war.

December-shows

Vandaag is het de derde adventszondag. We kijken uit naar de geboorte van het Kerstkind. Optredens in deze tijd van het jaar zijn dan ook altijd iets anders dan in de rest van het jaar.

Dylan heeft in december ook wel opgetreden. Zoals zes jaar geleden met tien optredens in New York. Of neem die concertreeks van The Band, in 1971 - toen trad Dylan rond de jaarwisseling op.

Dit jaar zit zo'n jaarwisselingsoptreden er niet in. Dat is maar goed ook, misschien. Want dan zien we hem in het voorjaar met overtuiging spelen tijdens de nieuwe reeks in Amerika.

Begrafenis

Morgen is de begrafenis van oom P., een familielid van de kant van mevrouw Frits. Oom P is de oudste broer van haar vader. Het is natuurlijk puur bij geval dat we rond een open graf staan - in tijden van Advent.

Maar wat moet je draaien, met zulke dagen? Als alles tegelijk komt. De komst van het kerstkind, als je in dezelfde tijd een familielid moet begraven? Kom je dan weg met een tekst als When He Returns.

Misschien wel. Het is een hoopvolle tekst. Uitkijken naar de komst van de Verlosser. De wederkomst, zo je wilt. Afhankelijk van je perspectief. Voor de één is het dé komst, voor de ander de terugkeer, de wederkomst.

In elk geval verwachten we in beide perspectieven de opstanding van het lichaam.

Nietwaar?

Man Gave Names To All The Animals

Voor een artikel was ik bezig met de natuur. Of ik er een liedje bij wilde zoeken. Dat heb ik wel. En zo kwam ik uit bij Man Gave Names To All The Animals.

Dit lied staat op Slow Train Coming uit 1979. Dit is Dylans eerste gospelalbum. Er zouden nog twee christelijke albums volgen, waarmee de trilogie is gecomplementeerd.

Man Gave Names To All The Animals is een grappig liedje. Dat komt door de reggae-uitvoering van het lied. Illustrator Jim Arnosky maakte in 2010 een prentenboek van dit lied. Hij maakte er de afbeeldingen bij.

Elk couplet is opgebouwd uit vier regels. Elke laatste regel sluit af met de naam van het betreffende dier, dat door Adam zo wordt genoemd. Maar bij het laatste couplet is dat niet zo. De vierde regel is er niet. Maar je weet als Bijbelvast christen precies om welk dier het gaat. Slingerend door het gras. Verdwijnend in een meer, via een boom. Een meer, a lake.

Welke Engelstalige dierennaam rijmt op 'lake'?

Dat was de listigste onder alle dieren, nietwaar. Er zou nog van alles gebeuren, sinds die dag dat Adam zijn eerste opdracht uitvoerde.

Amerikaanse voorjaarstournee 2026

Het oude jaar is nog niet voorbij, maar Dylan's agenda voor komend voorjaar is alweer gevuld. De Rough And Rowdy Ways-tour dendert door. Deze keer weer langs zalen in de Verenigde Staten. Het tourschema is als volgt:

Zaterdag 21 maart Omaha

Zondag 22 maart Sioux Falls

Dinsdag 24 maart Rochester MN

Woensdag 25 maart Iowa City

Vrijdag 28 maart La Crosse

Maandag 30 maart Waukegan

Dinsdag 31 maart Muncie

Donderdag 2 april Grand Rapids

Vrijdag 3 april Saginaw

Zaterdag 4 april Detroit

Maandag 6 april Louisville

Donderdag 9 april Columbus

Vrijdag 10 april Cleveland

Zondag 12 april Dayton

Dinsdag 14 april Knoxville

Donderdag 16 april Bowling Green

Vrijdag 17 april Chattanooga

Zondag 19 april Asheville

Maandag 20 april Spartanburg

Woensdag 22 april Macon

Donderdag 23 april Dothan

Zaterdag 25 april Jackson

Maandag 27 april Baton Rouge

Dinsdag 28 april Shreveport

Woensdag 29 april Tyler

Vrijdag 1 mei Abilene

***

Vandaag is het de 45e sterfdag van John Lennon. Mark David Chapman schoot de Liverpoolse muzikant dood. Was het een gestoorde fan? Of was het een complot? Ik weet het niet, zo bekend ben ik nou ook weer niet binnen de Beatle-wereld.

Dylan weet het misschien ook niet. Maar hij schreef er wel het mooie liedje Roll On, John over.

Lange zwarte jas

Gisteren had ik het over de midwinterhoorn. Een man uit Ede bespeelt dit instrument. Bij het bespelen van deze hoorn gaat de man gehuld in een zwarte jas en hoed.

Het past goed bij de tijd van het jaar. De kleding. Het kleurt bij de korte dagen. Maar nodigt ook uit tot inkeer, tot bezinning. Je zou natuurlijk ook muziek kunnen draaien. Gerard ter Horst, redacteur opinie, en coördinator muziek bij het Nederlands Dagblad, probeert geloven en popmuziek te verenigen.

Wat hij doet, lijkt op wat ik doe. In mijn geval specifiek over Bob Dylan. Linkjes leggen, verbanden maken, uitleggen dat Dylan en de Bijbel veel met elkaar te maken hebben.

Oké, één voorbeeld. We verwachten de komst van 'kindeke Jezus'. Maar als christenen verwachten we ook de wederkomst van de Messias. Dylan, geboren als jood, en bekeerd tot een fundamenteel chiliasme-christendom, kende deze beelden natuurlijk ook.

Het mooist komt dat bijeen in het lied When He Returns. Als Hij wederkeert. Mooi, met die piano-begeleiding. Om daar in deze adventstijd naar te luisteren.

Hoorn

Het gebeurt nog altijd: blazen op de hoorn. Zeker rond de kortste dag van het jaar, de midwinter. Een moment dat de zon keert.

Naarmate de zon schijnbaar in de richting van de Kreeftskeerkring beweegt, worden de dagen op het noordelijk halfrond langer en op het zuidelijk halfrond juist korter. Wanneer de zon schijnbaar naar de Steenbokskeerkring beweegt, is dit andersom. Deze schijnbare beweging keert letterlijk om op het moment van de zonnewende.

Om dit moment te markeren, wordt de hoorn van stal gehaald. Robert van Lente doet dat. Hij is kerkelijk werker in de Nederlandse Gereformeerde kerk in Ede. Hij doet dat gehuld in een zwarte jas en hoed.

Hij is de man in de lange zwarte jas. De man die voorkomt op de elpee Oh Mercy van Bob Dylan. Ik kan niet aan Robert van Lente denken, zonder dit personage in Dylan's liedteksten. Die associatie heeft Van Lente niet, begreep ik uit het artikel.

Jammer.

Steve Cropper

Gitarist Steve Cropper is op 84-jarige leeftijd overleden. De NOS heeft een uitgebreid artikel over de muzikant geschreven. Een informatief verhaal, met mooie voorbeelden van 's mans veelzijdigheid.

Wat in het artikel niét wordt genoemd, is dat Cropper met Bob Dylan heeft samengewerkt. Hij is de gitarist tijdens The 30th Anniversary Concert Celebration. Als achtergrond naast toenmalig bandleider G.E. Smith.

Steve had hier natuurlijk een bescheiden rol. Maar toch, dit optreden is om een aantal redenen bekend. Vanwege Dylan's 30e debutering, zijn 50e verjaardag, dat opmerkelijke gebeuren rondom Sinead o'Connor, sowieso begin jaren negentig.

Enfin.

Hierbij Steve Cropper genoemd. Rond Dylan. Omdat het genoemd moet worden.

Vrijuit

Afgelopen vrijdag was het Black Friday. Of nou ja, het is al weken Black Friday. Ooit ontstaan als de vrijdag na Thanksgiving, een vrije dag en dus de ideale gelegenheid om kerstaankopen te doen. Kerst is in de Verenigde Staten iets groter dan in de Lage Landen. Hoewel, commerciële dingen komen de grote plas vanzelf wel over.

Het blijkt dat met deze dag ook leuke dingen in de verkoop gaan. Ik mis het volledig. Record Store Day en het inmiddels ter ziele Book Store Day ken ik wel. Maar ook met Black Friday wordt je naar de winkel gelokt. Ook naar de muziekwinkel.

Her en der doken exemplaren op van de teruggetrokken versie van The Freewheelin' Bob Dylan. Deze versie van Freewheelin' bevat vier songs die uiteindelijk vervangen zijn door andere songs, zoals Girl From The North Country en Masters Of War.

Het is volledig langs me heen gegaan. Niemand die me even inseinde. Overigens, ik denk dat ik deze uitgave ook links had laten liggen. Om het op een ander, veel later moment alsnog op de kop te tikken. Voor een wat schappelijker prijs.

Ik moet eerst nog bijkomen van Through The Open Window, aflevering 18 uit de Bootleg Series.